DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/56/165-172
Murad Baxışov
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0001-7958-8286
murad.baxisow@gmail.com
Üzvi tullantıların atılması və enerji bərpası üçün bioqaz
texnologiyalarının istifadəsi
Xülasə
Kənd təsərrüfatı, bələdiyyə və aqrar-sənaye proseslərindən yaranan üzvi tullantı axınları getdikcə bərpa olunan enerji istehsalı üçün dəyərli resurslar kimi tanınır. Anaerob parçalanma (AD) bioparçalana bilən substratların biqaza nəzarətli çevrilməsini təmin edir; bu zaman substratın tərkibindən, ilkin emal üsulundan və birgə parçalanma strategiyalarından asılı olaraq metan çıxımı təxminən 150-dən 550 mL/gVS-ə qədər dəyişir. Ümumi quru maddə miqdarı 15–20%-dən yüksək olan yüksəkkonsentrasiyalı AD sistemləri reaktor həcmi tələblərini azaltmaqla, ənənəvi şlam tipli digestorlarla müqayisə oluna bilən həcm məhsuldarlığına nail olur. Müasir tullantıdan enerjiyə çevrilmə konfiqurasiyaları hər il yüz minlərlə ton biokütləni on minlərlə meqavat-saat bərpa olunan elektrik enerjisinə çevirə bilir ki, bu da AD texnologiyasının inteqrə olunmuş tullantı idarəetmə çərçivələrində miqyaslana bilənliyini nümayiş etdirir. Enerji bərpası ilə yanaşı, AD nəzarətsiz metan emissiyalarını azaldır, üzvi maddəni stabilləşdirir və mineral gübrələri əvəz edə bilən qida maddələri ilə zəngin digestat yaradır.
Ümumilikdə, mövcud sübutlar göstərir ki, biqaz texnologiyaları dayanıqlı tullantı idarəetməsinin vacib tərkib hissəsidir və dairəvi iqtisadiyyat məqsədlərinə uyğun olaraq eyni zamanda həm üzvi tullantıların utilizasiyası, həm də bərpa olunan enerji istehsalı məsələlərini həll edir.
Açar sözlər: anaerob parçalanma, üzvi tullantılar, enerji bərpası, dairəvi iqtisadiyyat, tullantıdan enerjiyə çevrilmə