DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/53/50-57
Pərviz Həsənov
Bakı Dövlət Universiteti
hüquq üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0009-0006-2131-7738
hasanov.p.a@gmail.com
Orxan Əhməd
Bakı Dövlət Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0006-7110-9443
orkhanahmad16@gmail.com
BRICS Sammiti bəyannamələrinin hüquqi təhlili
Xülasə
Bu məqalə BRİKS sammitlərinin deklarasiyalarının kompleks hüquqi təhlilinə həsr olunmuşdur və onların müasir beynəlxalq hüquqi qaydanın transformasiyası şəraitində rolunu araşdırır. Müəlliflər tədqiqatın aktuallığını əsaslandıraraq, çoxqütblü beynəlxalq münasibətlər sisteminin formalaşması kontekstində birliyin artan əhəmiyyətini qeyd edirlər. İş çərçivəsində BRİKS-in hüquqi prinsiplərinin 2009-2023-cü illər üzrə deklarasiyalarda ardıcıl inkişafı təqdim edilir və bu inkişaf ilkin mərhələdə iqtisadi gündəmin üstünlük təşkil etməsindən başlayaraq beynəlxalq əməkdaşlığın bütün sahələrinə və hətta hüquqyaranma mərhələsinə qədər genişlənməsi ilə ümumiləşdirilir: qlobal institusionalizm, dayanıqlı inkişaf, normayaratma realizmi və analizin rasional-sekulyar yanaşması. Xüsusi diqqət inteqrasiya xarakterli deklarasiya ideyasının hüquqi mahiyyətinə — beynəlxalq hüququn yumşaq hüquq aktları kimi roluna, həmçinin, onların beynəlxalq adət hüququ prinsiplərinin və milli hüquq sistemlərinin formalaşmasına təsir göstərən aktlar kimi əhəmiyyətinə yönəldilir.
Məqalədə deklarasiyaların beynəlxalq müqavilələr və beynəlxalq təşkilatların aktları ilə əlaqəsinin müqayisəli-hüquqi təhlili aparılır, iştirakçı dövlətlərin qanunvericiliklərinə onların implementasiya mexanizmləri müəyyən edilir. Rusiya, Çin, Hindistan və digər ölkələrdə bəzi müddəaların praktiki tətbiqi, eləcə də birliyin tərkibinin genişlənməsi ilə bağlı yaranan problemlər araşdırılır. Müəlliflər belə nəticəyə gəlirlər ki, BRİKS deklarasiyaları əhəmiyyətli normativ təsir potensialına malikdir və çoxmərkəzli dünyanın yeni hüquqi landşaftının formalaşmasında mühüm alət rolunu oynayır.
Açar sözlər: BRİKS, deklarasiyalar, beynəlxalq hüquq, milli qanunvericilik, hüquqi prinsiplər, beynəlxalq təşkilatlar, sənədlərin hüquqi statusu