DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/124/142-145
Samir Cəfərov
Azərbaycan Pedaqoju Universitetinin Şəki filialı
https://orcid.org/0009-0000-6841-7863
samir.ceferov.2026@mail.ru
Soyuq müharibədən sonra qlobal güc mübarizəsinin
yeni mərhələsi (1991–2025)
Xülasə
1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması ilə başa çatan Soyuq Müharibə beynəlxalq sistemdə dərin struktur dəyişikliklərə yol açaraq qlobal güc mübarizəsinin yeni mərhələsini formalaşdırdı. ABŞ-ın hegemonluğu ilə xarakterizə olunan təkqütblü düzən qısa müddət ərzində beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasının əsas çərçivəsini təşkil etsə də, 2000-ci illərdən başlayaraq Çinin sürətli iqtisadi yüksəlişi, Rusiyanın regional revanşist ambisiyaları və Avropa İttifaqının geosiyasi kimlik axtarışları güc balansının çoxqütblü istiqamətə doğru dəyişməsinə səbəb oldu. Bu dövrdə qlobal sistemdə rəqabət yalnız hərbi sahədə deyil, həm də iqtisadi, texnoloji, ideoloji və informasiya müstəvilərində genişlənərək kompleks xarakter qazandı.
2008-ci il qlobal maliyyə böhranı ABŞ və Qərbin iqtisadi üstünlüyünün nisbi zəifləməsinə, buna paralel olaraq Çin tərəfindən “Bir Kəmər, Bir Yol” kimi genişmiqyaslı geoiqtisadi layihələrin həyata keçirilməsinə yol açdı. Rusiya isə 2014-cü il Ukrayna böhranı və 2022-ci il hərbi eskalasiyası ilə Avro-Atlantik məkanında güc mübarizəsini kəskinləşdirdi. Eyni zamanda, Yaxın Şərqdə regional güc mərkəzləri — Türkiyə, İran, Səudiyyə Ərəbistanı — qlobal dinamikaya təsir imkanlarını artırdı. Hindistanın yüksələn rolu və Cənubi Asiyada geosiyasi rəqabətin dərinləşməsi də beynəlxalq sistemin çoxqütblü xarakterini gücləndirdi.
Açar sözlər: soyuq müharibə, qlobal mübarizə, təkqütblü sistem, ABŞ, Çin, Rusiya, rəqabət, geoiqtisadiyyat