Qazax-Tovuz iqtisadi bölgəsindəki dağ boz-qəhvəyi torpaqlarının qranulometrik xüsusiyyətlərinin
və biogen element diaqnostik göstəricilərinin
WRB sisteminə görə qiymətləndirilməsi
Ramil Sadıqov1* 
, Mətanət Hüseynova2 , Nərgiz Bağırova3
Xülasə. Məqalədə Azərbaycanın qərb hissəsində yerləşən Qazax-Tovuz iqtisadi rayonunun Şəmkir inzibati rayonu ərazisində yayılmış dağ boz-qəhvəyi torpaqlar üzrə 2020–2025-ci illərdə aparılmış kompleks tədqiqatların nəticələri təqdim edilmişdir. Tədqiqat 10 522,55 ha ərazini əhatə etmiş və müasir geoməkan texnologiyaları ilə inteqrasiya olunmuş ənənəvi torpaq tədqiqat metodları əsasında həmin torpaqların morfoloji, fiziki-kimyəvi və məkan xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsini hədəfləmişdir. Nümayəndə torpaq profillərində, xüsusilə 12, 19, 25 və 98 nömrəli kəsimlərdə ətraflı sahə və laboratoriya tədqiqatları aparılmış, əlavə müşahidələr isə seçilmiş hədəf sahələrində davam etdirilmişdir. Torpaqların morfoloji xüsusiyyətləri humusun miqdarı, ümumi azot, mütəhərrik fosfor və kalium, qranulometrik tərkib, torpaq reaksiyası (pH) və kalsium karbonatın (CaCO₃) miqdarı kimi əsas diaqnostik göstəricilərin təhlili ilə səciyyələndirilmişdir. Tədqiq olunan torpaq göstəricilərinin dəyişkənliyinin və qarşılıqlı əlaqələrinin müəyyən edilməsi məqsədilə statistik təhlil metodlarından istifadə olunmuşdur. Məkan məlumatlarının dəqiqliyinin təmin edilməsi üçün nümayəndə torpaq kəsimlərinin coğrafi koordinatları Garmin GPSMAP 62s cihazı vasitəsilə müəyyən edilmişdir. Topoqrafik xəritələrdən əldə edilmiş yüksəklik məlumatlarının interpolasiyası əsasında yüksək ayırdetmə qabiliyyətinə malik rəqəmsal yüksəklik modeli (DEM) yaradılmış, ArcGIS 10.3 proqram təminatında tədqiqat ərazisinin ətraflı relyef modeli hazırlanmışdır. Torpaq analizlərinin nəticələrinin CİS əsaslı məkan modelləşdirməsi ilə inteqrasiyası dağ boz-qəhvəyi torpaqların hərtərəfli xarakteristikasının müəyyən edilməsinə imkan vermişdir. Əldə olunan nəticələr torpaqların təsnifatı, qiymətləndirilməsi, davamlı torpaq idarəçiliyi və kənd təsərrüfatının elmi əsaslarla planlaşdırılması üçün mühüm elmi baza formalaşdırır, həmçinin regionda torpaqdan istifadənin səmərəliliyinin və kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının artırılmasına xidmət edir.
Açar sözlər: dağ boz-qəhvəyi torpaqları, qranulometrik tərkib, biogen elementlər, WRB torpaq təsnifatı, torpaq diaqnostikası, Qazax-Tovuz iqtisadi rayonu