Müstəqillik illərində Özbəkistanda fotoqrafiyada
milli dəyərlərin və tarixi yaddaşın əksi
Jahongir İnayatov 
Xülasə. Bu tədqiqat Özbəkistanın müstəqillik illərində fotoqrafiya sənətində milli dəyərlərin və tarixi yaddaşın əks olunmasını araşdırır. Fotoqrafiya yalnız vizual qeydetmə texnologiyası kimi deyil, həm də tarixi yaddaşı qoruyan, milli kimliyi formalaşdıran və mədəni irsi nəsillər arasında ötürən mühüm mədəni vasitə kimi təhlil edilir. Ölkənin 1991-ci ildə müstəqillik qazanmasından sonra baş verən siyasi, sosial və mədəni dəyişikliklər milli ənənələrin, tarixi şüurun və mədəni dəyərlərin yenidən dirçəlməsi üçün əlverişli şərait yaratmışdır. Bu proses nəticəsində fotoqrafiya baş verən dəyişiklikləri sənədləşdirən, eyni zamanda, onları bədii və simvolik baxımdan şərh edən təsirli vizual vasitəyə çevrilmişdir. Tədqiqatda fotoqrafiya, milli kimlik və kollektiv yaddaş arasındakı qarşılıqlı əlaqəni araşdırmaq məqsədilə tarixi-müqayisəli təhlil, vizual təhlil, sənəd təhlili və təsviri metodlardan istifadə edilmişdir. Xüsusi diqqət ənənəvi adət-ənənələrin, tarixi abidələrin, milli mərasimlərin, xalq sənətkarlığının və özbək fotoqrafiyasının banilərindən biri hesab olunan Xudoybergan Devonovun fotoqrafik irsinin vizual təqdimatına yönəldilmişdir. Bundan əlavə, tədqiqat rəqəmsal texnologiyaların və onlayn vizual arxivlərin müasir cəmiyyətdə mədəni irsin qorunması və yayılmasında artan rolunu da qiymətləndirir. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, fotoqrafiya Özbəkistanda tarixi yaddaşın qorunması, milli kimliyin möhkəmləndirilməsi və mədəni davamlılığın təmin olunması üçün mühüm vasitəyə çevrilmişdir. Müasir fotoqrafiya təcrübələri sənədli dəqiqliyi bədii interpretasiya ilə birləşdirərək fotoqrafiyanı yalnız tarixi qeydetmə vasitəsi deyil, həm də dinamik mədəni diskurs forması kimi təqdim edir. Araşdırma belə nəticəyə gəlir ki, rəqəmsal dövrdə fotoqrafiya milli irsin qorunması və mədəniyyətlərarası dialoqun inkişaf etdirilməsində strateji əhəmiyyət daşıyır.
Açar sözlər: fotoqrafiya, milli dəyərlər, tarixi yaddaş, milli kimlik, vizual mədəniyyət, mədəni irs, sənədli fotoqrafiya, rəqəmsal arxivlər