Müharibədən sonra iqtisadi bərpa üçün sahibkarlıq ekosistemləri:
Ukrayna təcrübəsi
Xülasə
Bu tədqiqatın aktuallığı davam edən hərbi şok və post-böhran bərpası şəraitində regional iqtisadi dayanıqlığın təmin edilməsində sahibkarlıq ekosistemlərinin rolunun yenidən qiymətləndirilməsi zərurəti ilə müəyyən edilir. Ukraynada regional sahibkarlıq ekosistemləri yalnız məşğulluq və investisiya fəaliyyətinin formalaşdırıcısı kimi deyil, həm də sosial-iqtisadi sabitliyi və ərzaq sistemlərinin dayanıqlığını dəstəkləyən mexanizm kimi çıxış edir. Bununla belə, elmi ədəbiyyatda struktur pozuntular zamanı ekosistem komponentləri arasındakı daxili əlaqələrin necə dəyişdiyini sistemli şəkildə empirik qiymətləndirən tədqiqatlar kifayət qədər deyil.
Tədqiqatın məqsədi 2018–2024-cü illəri əhatə edən müharibə şoku və erkən bərpa dövründə Ukraynanın regional sahibkarlıq ekosistemlərinin əsas göstəriciləri arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin xarakterini və miqyasını müəyyən etməkdir. Metodoloji yanaşma aqreqasiya olunmuş “region–il” məlumatları əsasında təsviri statistika, dövrlərarası müqayisə və korrelyasiya analizini özündə birləşdirir.
Nəticələr göstərir ki, 2022–2024-cü illərdə 2018–2021-ci illərlə müqayisədə əsas ekosistem göstəricilərində statistik əhəmiyyətli azalmalar baş vermişdir: kiçik və orta müəssisələrin sayı 10.4%, məşğulluq 15.3%, kapital investisiyaları 42.0%, innovasiya fəaliyyəti isə 22.5% azalmışdır. Korrelyasiya analizi sahibkarlıq fəaliyyəti, məşğulluq və investisiya arasındakı əlaqələrin zəiflədiyini göstərir ki, bu da ekosistemlərin struktur bütövlüyünün azalmasına işarə edir.
Bu nəticələr göstərir ki, müharibədən sonrakı bərpa siyasətləri yalnız kəmiyyət göstəricilərinin bərpasına deyil, həm də ekosistem komponentləri arasındakı sistem əlaqələrinin yenidən qurulmasına yönəlməlidir. Bu isə uzunmüddətli regional inkişafın və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün vacibdir.
Açar sözlər: sahibkarlıq ekosistemi, müharibədən sonrakı bərpa, regional inkişaf, kiçik biznes, investisiya fəaliyyəti, innovasiya fəaliyyəti, ərzaq təhlükəsizliyi