https://doi.org/10.36719/2663-4619/112/126-132
Əsəd Rüstəmov
Azərbaycan Texniki Universiteti
texniki elmlər doktoru
https://orcid.org/0000-0003-0561-5509
asadrustamov1122@gmail.com
Sadiq Sadiqli
Azərbaycan Texniki Universiteti
https://orcid.org/0009-0007-6660-5650
sadig.sadigli.hl@student.aztu.edu.az
Arzu Axundov
Azərbaycan Texniki Universiteti
https://orcid.org/0009-0007-7946-8333
arzu.akhundov.aa@student.aztu.edu.az
Humay Cabarova
Azərbaycan Texniki Universiteti
https://orcid.org/0009-0003-2865-9691
humay.cabarova.rn@student.aztu.edu.az
Nəzrin Alıyeva
Azərbaycan Texniki Universiteti
https://orcid.org/0009-0001-1253-3037
nazrin.aliyeva.rn@student.aztu.edu.az
Müasir radar texnologiyalarının arxitektura və siqnal emalının
metodlarının tətbiqi
Xülasə
Məqalədə müasir radar texnologiyalarında tətbiq olunan arxitektura və siqnal emalı metodları ətraflı araşdırılmışdır. Müasir radar sistemləri yüksək dəqiqlik, çoxfunksiyalılıq və çeviklik ilə seçilir ki, bu da rəqəmsal siqnal emalı texnologiyalarının inkişafı nəticəsində mümkün olmuşdur. Radar sistemləri müxtəlif tezlik diapazonlarında işləyir və onların təsnifatı elektromaqnit dalğalarının xüsusiyyətlərinə əsaslanır. Məqalədə bu təsnifatın əsas prinsipləri, fərqli radar növlərinin üs-tünlükləri və onların tətbiq sahələri geniş izah olunmuşdur. Radar texnologiyalarında istifadə olunan siqnal emalı metodları, siqnalın süzgəclənməsi, aşkarlama və izləmə prosesləri təhlil edilmişdir. Hədəflərin mövqeyinin və sürətinin dəqiq müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə olunan əsas siqnal emal texnologiyaları, onların səmərəliliyi və texnoloji yeniliklərə əsaslanan inkişaf istiqamətləri göstərilməklə elektromaqnit dalğalarının yayılma xüsusiyyətləri, maneələrin təsiri və bu maneələrin siqnal emalı vasitəsilə aradan qaldırılması yolları müəyyən olunmuşdur. MATLAB proqramında aparılmış simulyasiya hesablamaları və onların radar sistemlərinin iş prinsiplərinə təsiri təqdim edilmiş, radiotezlik müdaxilələri və onların minimallaşdırılması üsulları araşdırılmış, siqnal-küy nisbətinin radarlara təsiri qiymətləndirilmişdir. Müasir radar sistemlərinin avtomobil sənayesi, kosmik tədqiqatlar, tibbi diaqnostika və müdafiə sənayesində istifadəsi vurğulanmışdır. Radar sistemlərinin getdikcə daha mürəkkəbləşməsi, süni intellekt və maşın texnologiyalarının tətbiqi ilə əlaqədar olaraq, onların funksional imkanlarının genişlənməsi və gələcək inkişaf perspektivləri də nəzərdən keçirilmişdir.
Bundan başqa, radarların meteorologiyada, nəqliyyat idarəetməsində və hərbi strategiyada rolu da araşdırılaraq, radar texnologiyalarının davamlı inkişafı və müasir tələblərə uyğunlaşdırılması məsələləri ətraflı izah olunmuşdur.
Açar sözlər: radar texnologiyaları, siqnal emalı, elektromaqnit dalğalar, obyektin aşkarlanması, obyektin izlənməsi, radiotezlik müdaxiləsi, siqnal/küy nisbəti, MATLAB hesablamaları, radar arxitekturası