DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/117/138-144
Ramazan Eyyubov
Odlar Yurdu Universiteti
Riyaziyyat üzrə fəlsəfə elmlər doktoru
https://orcid.org/0009-0003-0546-0188
eyyubov54@mail.ru
Kənan Cəfərov
Odlar Yurdu Universiteti
Magistrant
https://orcid.org/0009-0005-64861488
ceferovkenan36@gmail.com
Kibertəhlükəsizlikdə müdafiə strategiyalarının formalaşmasında rolu
Xülasə
Məqalədə kibertəhlükəsizlikdə insan faktorunun zəif və güclü tərəfləri təhlil olunur. Təlim və simulyasiya modelləri vasitəsilə işçilərin təhlükəsizlik biliklərinin artırılması imkanları araşdırılmış, Azərbaycandakı yerli şirkətlərin təcrübəsinə istinad edilmişdir. Nəticədə, insan faktoruna əsaslanan yanaşmaların kibertəhlükəsizlik strategiyalarında mühüm rol oynadığı qənaətinə gəlinmişdir. Bu məqalədə kibertəhlükəsizlikdə insan faktorunun rolu və onun effektiv təlim vasitəsilə inkişaf etdirilməsi təhlil olunmuşdur. İşçilərin texniki və davranış yönümlü biliklərinin artırılması üçün simulyasiya əsaslı təlim modellərinin — xüsusilə MITRE ATT&CK və Lockheed Martin Cyber Kill Chain — istifadəsi araşdırılmışdır. Phishing hücumlarının statistik artımı, yerli təşkilatların (SOCAR, Azercell və s.) yanaşmaları və təlimlərin mərhələli tətbiqi üzrə praktiki plan təqdim olunmuşdur. Məqalə kibertəhlükəsizliyin texnoloji yanaşmadan daha çox insan mərkəzli yanaşma ilə gücləndirilə biləcəyini göstərir.
Açar sözlər: insan faktoru, kibertəhlükəsizlik, təlim, simulyasiya, hücum mərhələləri, Phishing, OPSEC