Keçid iqtisadiyyatlarında maliyyə resurslarına çıxış:
Kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin rolu və inkişaf perspektivləri
Veronika Dmitrovska1* 
, Tetiana Podvirna2 , Maksım Mixliayev3 ,
Svitlana Korzyk4 , İryna Hanzhurenko5
Xülasə. Tədqiqatın məqsədi keçid iqtisadiyyatlarında kiçik və orta müəssisələrin maliyyəyə çıxışında qarşılaşdıqları maneələri sistemli şəkildə təhlil etmək, həmçinin innovativ yanaşmalar vasitəsilə onların aradan qaldırılması yollarını sistemləşdirməkdir. Bu tədqiqat müqayisəli təhlil xüsusiyyətlərinə malik sistemli ədəbiyyat icmalı olub, 2018–2024-cü illəri əhatə edən 38 mənbəni, o cümlədən elmi nəşrləri və beynəlxalq maliyyə institutlarının hesabatlarını əhatə edir. Çoxsəviyyəli maneələr sistemi müəyyən edilmişdir ki, bunların arasında maliyyə maneələri üstünlük təşkil edir və araşdırılan ədəbiyyatın 89%-ni təşkil edir, lakin onlar institusional, iqtisadi və sosial amillərlə sıx qarşılıqlı əlaqədə mövcuddur. Empirik ədəbiyyatın təhlili göstərmişdir ki, maliyyə savadlılığı ilə maliyyəyə çıxış arasında qeyri-xətti əlaqə mövcuddur və aşağı ilə orta savadlılıq səviyyələri arasında 23%-dən 47%-ə qədər kritik keçid nöqtəsi vardır. Rəqəmsal maliyyə həlləri üzrə məlumatların sistemləşdirilməsi onların qeyri-bərabər yüksək tətbiq səviyyəsini ortaya qoymuşdur: əsas texnologiyalar 78–82% ilə ən yüksək uyğunlaşma səviyyəsinə çatmış, innovativ həllər isə 12–23% ilə ilkin tətbiq mərhələsindədir. Xarici maliyyə institutlarının fəaliyyəti üzrə hesabat göstərmişdir ki, uğurlu dəstək proqramlarının əsas güclü tərəflərindən biri çeviklikdir; 2022–2024-cü illər böhranı dövründə fərdi alətlərin istifadəsində 500%-dən çox artım müşahidə olunmuşdur. Nəticələr texnoloji innovasiyaların maliyyəyə çıxışdakı ənənəvi maneələri aradan qaldırmaqda transformasiyaedici potensialını təsdiqləyir və inteqrasiya olunmuş yanaşmanın vacibliyini nümayiş etdirir.
Açar sözlər: maliyyə maneələri, rəqəmsal texnologiyalar, kreditləşmə, institusional mühit, iqtisadi transformasiya, innovativ həllər