İnformasiya yüklənməsi, rəqəmsal asılılıq və iqtisadi məhsuldarlıq: Türkiyədən empirik sübutlar
Rahibə Əbdülhəsənova1 
, Ayşegül Babaoğlu2 , Sədaqət Əhmədova3* ,
Flora Ələsgərova4 , Tural Əbdülhəsənov5
Xülasə. Bu məqalə Türkiyədə informasiya piylənməsi, rəqəmsal asılılıq və iqtisadi məhsuldarlıq arasındakı kifayət qədər araşdırılmamış əlaqəni əmək iqtisadiyyatı, rəqəmsal tədqiqatlar və təşkilati davranışı birləşdirən çoxsəviyyəli analitik çərçivə əsasında təhlil edir. Türkiyədə sürətli rəqəmsal transformasiya prosesi baş vermiş və 2025-ci ildə internetdən istifadə səviyyəsi 90,9 faizə çatmışdır. Lakin bu genişlənmə, xüsusilə İstanbul və Ankara kimi böyük şəhərlərdə texnostressin, iş yerində diqqət yayınmasının və rəqəmsal asılılığın artması ilə müşayiət olunmuşdur. Kəsişən sorğular, sektor tədqiqatları və milli statistika məlumatlarının empirik təhlilinə əsaslanan məqalə göstərir ki, informasiya yüklənməsi və rəqəmsal texnologiyalardan kompulsiv istifadə əmək məhsuldarlığını azaldır. Bu təsir diqqətin zəifləməsi, koqnitiv parçalanma, təhlükəsizlik mədəniyyətinin zəifləməsi və iş-həyat balansının pozulması kimi mexanizmlər vasitəsilə baş verir. Məqalədə qeyd olunur ki, bu təsirlər gender, sosial-iqtisadi status və regional fərqlər tərəfindən vasitələndirilir; xüsusilə qadınlar və təhsil səviyyəsi aşağı olan işçilər bu problemlərdən daha çox təsirlənirlər. Tədqiqat iddia edir ki, neoliberal əmək bazarı islahatları qeyri-ixtiyari şəkildə rəqəmsal informasiya ilə həddindən artıq yüklənmiş iş mühitlərinin formalaşmasına şərait yaratmış və bununla da məhsuldarlıq problemini daha da dərinləşdirmişdir. Siyasət tövsiyələri media savadlılığı üzrə məcburi təhsil proqramlarını, iş yerlərində rəqəmsal rifah proqramlarını və regional xüsusiyyətləri nəzərə alan rəqəmsal inklüzivlik təşəbbüslərini əhatə edən çoxsəviyyəli müdaxilə strategiyasını dəstəkləyir. Bununla da məqalə informasiya piylənməsi problemini inkişaf etməkdə olan ölkə kontekstində qiymətləndirir və vərdiş halını almış həddindən artıq rəqəmsal istehlak ilə məhsuldar fəaliyyət qabiliyyəti arasında əlaqəni izah edən konseptual çərçivə təklif edir. Bu əlaqə iqtisadiyyat ədəbiyyatında indiyədək kifayət qədər nəzəri əsaslandırılmamışdır.
Açar sözlər: informasiya piylənməsi, rəqəmsal asılılıq, əmək məhsuldarlığı, Türkiyə, texnostress, neoliberal siyasət, rəqəmsal inklüzivlik, koqnitiv yüklənmə