DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/127/34-53
Almaz Ülvi (Binnatova) 
AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu
Bakı, Azərbaycan
filologiya elmləri doktoru
almazulvi1960@mail.ru
Əlişir Nəvai: dövrü, həyatı və ədəbi irsi
Xülasə
Məqalədə Əlişir Nəvainin dövrü, həyatı və yaradıcılıq irsi vahid elmi çərçivədə araşdırılır. Türk-islam ədəbi fikrinin ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Nəvai təkcə klassik poeziya tarixində deyil, həm də çağatay-türk dilinin yüksək inkişaf etmiş ədəbi dil kimi formalaşmasında həlledici rol oynamışdır. Tədqiqatın məqsədi Teymurilər dövrünün ictimai-siyasi və mədəni mühiti, Nəvainin şəxsi və intellektual formalaşması, eləcə də onun əsərlərinin tematik, estetik və dil xüsusiyyətləri arasındakı qarşılıqlı əlaqəni təhlil etməkdir. Məqalədə keyfiyyət yönümlü humanitar tədqiqat metodlarından, o cümlədən tarixi-müqayisəli, bioqrafik, ədəbi-tarixi və mətnşünaslıq təhlili üsullarından istifadə edilmişdir. Nəticələr göstərir ki, Nəvainin ədəbi irsi yalnız fərdi poetik dahinin məhsulu kimi deyil, həm də dil, ədəbiyyat, mənəviyyat və mədəni kimliyin dərin şəkildə qarşılıqlı bağlı olduğu geniş tarixi prosesin nəticəsi kimi şərh edilməlidir. Məqalədə Nəvainin türkcəni klassik ədəbi dil səviyyəsinə yüksəltməkdəki rolu, “Xəmsə” ənənəsinin inkişafına verdiyi töhfə, dövlət xadimi və mədəni himayədar kimi əhəmiyyəti xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır. Məqalədə belə nəticəyə gəlinir ki, Əlişir Nəvai türk ədəbiyyatı və mədəni özünüdərk tarixində müstəsna yer tutur.
Açar sözlər: Əlişir Nəvai, çağatay ədəbiyyatı, türk ədəbi dili, Teymurilər dövrü, klassik ədəbiyyat, Xəmsə, ədəbi irs