DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/59/222-226
Cabbar Mirzəyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında
Dövlət İdarəçilik Akademiyası
magistrant
https://orcid.org/0009-0003-0758-7852
cabbar.mirzeyev.03@gmail.com
Dövlət qulluğunda etik standartların formalaşdırılmasına
beynəlxalq yanaşmalar
Xülasə
Tədqiqat dövlət qulluğunda etik normaların formalaşdırılması və tətbiqinin beynəlxalq təşkilatlar və qlobal mexanizmlər vasitəsilə necə institutlaşdığını araşdırır. Giriş bölməsində etik davranışın ictimai etimadın möhkəmlənməsi, korrupsiyanın qarşısının alınması və şəffaf idarəçilik üçün strateji roluna diqqət çəkilir. Analiz göstərir ki, BMT-nin 1996-cı “Beynəlxalq Dövlət Qulluğu Standartları Bəyannaməsi” və İnsan Hüquqları Şurasının çərçivə prinsipləri universallıq təqdim edir; OECD-nin 1998-ci tövsiyəsi və 2017-ci “Public Integrity” rekomendasiyası isə maraqların toqquşması, hədiyyələr, məxfilik və şəffaflığa dair praktik qaydaları standartlaşdırır. Avropa Şurasının 2000-ci “Model Kodeks”i obyektivlik və siyasi neytrallığı normativləşdirir, Aİ-nin “European Code of Good Administrative Behaviour” və “EU Staff Regulations” sənədləri isə Ombudsman vasitəsilə şikayət və nəzarət mexanizmini gücləndirir. UNCAC (2003) etik kodekslərin yaradılmasını və meritokratiyanı hüquqi öhdəlik səviyyəsinə qaldırır; ILO-nun 111 saylı Konvensiyası ayrı-seçkiliyin qadağanını etik mühitin tərkib hissəsi kimi təsbit edir; INTOSAI-nin ISSAI 130 kodeksi müstəqillik və obyektivlik üçün auditi referans çərçivəyə çevirir. Qlobal tətbiq mexanizmləri içində ABŞ-ın OGE-si, Kanadanın “Integrity Commissioner” institutu, Aİ Ombudsmanı, eləcə də illik maliyyə maraqları bəyannamələri, sanksiya və intizam prosedurları, müntəzəm etik təlimlər, rəqəmsal etik portallar və ictimai monitorinq praktiki effektivliyi artırır. Nəticə olaraq, etik kodekslər abstrakt bəyannamələr deyil, hüquqi (məcburilik və sanksiya), institusional (müstəqil nəzarət qurumları), texnoloji (onlayn məsləhət və deklarasiya platformaları) və ictimai (şikayət və hesabatlılıq) dayaq sütunlarına söykənən adaptiv idarəçilik alətidir.
Açar sözlər: dövlət qulluğu, etik kodeks, beynəlxalq təşkilatlar, ictimai etimad, korrupsiyaya qarşı mexanizmlər