ABŞ və Böyük Britaniya təcrübəsində forensik auditin formalaşması
Həsənəli Əliyev 
Xülasə. Məqalədə ABŞ və Böyük Britaniya təcrübəsi əsasında forensik auditin formalaşması, institusional inkişafı və tətbiq xüsusiyyətləri araşdırılır. Tədqiqatın məqsədi forensik auditin maliyyə fırıldaqları, korporativ sui-istifadələr, mənimsəmə halları və iqtisadi cinayətlərin aşkar edilməsində hansı funksiyanı yerinə yetirdiyini müqayisəli şəkildə izah etməkdir. ABŞ təcrübəsində forensik auditin inkişafı iri korporativ qalmaqallar, maliyyə hesabatlılığına inamın zəifləməsi və Sarbanes–Oxley Qanununun qəbulundan sonra daha sistemli xarakter almışdır. Bu modeldə daxili nəzarətin gücləndirilməsi, risklərin erkən müəyyən olunması, məlumat analitikası və texnologiya əsaslı audit alətlərindən istifadə əsas istiqamətlər kimi önə çıxır. Böyük Britaniya təcrübəsində isə forensik audit ümumi hüquq sistemi, məhkəmə prosesləri, ekspert rəyləri və sübutların hüquqi etibarlılığı ilə sıx bağlı şəkildə inkişaf etmişdir. Serious Fraud Office, Financial Reporting Council və National Crime Agency kimi qurumların fəaliyyəti bu sahənin institusional əsaslarını möhkəmləndirmişdir. Aparılan müqayisə göstərir ki, ABŞ modeli daha çox preventiv və texnoloji yanaşmaya, Böyük Britaniya modeli isə hüquqi sübutlandırma və məhkəmə ekspertizasına əsaslanır. Nəticə etibarilə, hər iki təcrübə forensik auditin müasir maliyyə nəzarəti, korporativ şəffaflıq və ictimai etimad baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını göstərir.
Açar sözlər: forensik audit, maliyyə fırıldaqları, korporativ idarəetmə, daxili nəzarət, hüquqi sübutlar, ABŞ təcrübəsi, Böyük Britaniya təcrübəsi