DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/118/175-181
Cavidan Zeynalov
Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0005-2159-2652
cavidanzeynalov11@gmail.com
Yaradıcılıq fenomenologiyası: süni intellektə konqnitiv yanaşma
Xülasə
Tədqiqat süni intellekt sahəsində yaradıcılığın fenomenologiyasını idraki yanaşma əsasında təhlil edir və müasir sistemlərin qarşılaşdığı əsas məsələlərdən biri olan çərçivə problemini diqqət mərkəzinə alır. Güclü və zəif süni intellekt modelləri arasındakı fərqlər kontekstdə əlaqəli və əlaqəsiz məlumatları ayırd etməkdəki çətinliklər kontekstində qiymətləndirilir. Hubert Dreyfusun Heydeqqer fəlsəfəsinə əsaslanan yanaşması süni intellektin bədənləşdirilmiş və kontekstual dünyagörüşündən uzaq olduğunu iddia edir. "Dünyada-olma" anlayışı əsasında, effektiv süni intellektin sadəcə hesablama qabiliyyətinə deyil, həm də praktik dünya ilə qarşılıqlı əlaqəyə ehtiyacı olduğu irəli sürülür. Araşdırmada eyni zamanda metabolizm əsaslı yanaşmalar və desentralizə olunmuş avtonom qərarvermə sistemləri də tədqiq edilir. Selikli göbələk orqanizmi nümunəsində göstərilir ki, sadə bioloji varlıqlar metabolik proseslər vasitəsilə optimallaşdırma və hesablama tapşırıqlarını yerinə yetirə bilirlər. Biokomputinq sahəsi, süni və bioloji komponentlərin inteqrasiyası ilə yeni texnoloji imkanlar təklif edir. Xüsusilə mikrob-robot simbiozu və bio-süni sistemlər çərçivə probleminin həllində alternativ yanaşmalar kimi təqdim olunur. Tədqiqat süni intellektin inkişafı üçün fəlsəfə, biologiya, idrak elmləri və texnologiyanın inteqrasiyasının zəruriliyini vurğulayır. Güclü süni intellektə nail olmaq üçün metabolizm, avtonom qərarvermə və kontekstual adaptasiya kimi canlılara xas xüsusiyyətləri özündə birləşdirən sistemlərə keçidin vacibliyi qeyd olunur.
Açar sözlər: süni intellekt, konqnitiv, fəlsəfə, incəsənət, biokompüter