DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/118/189-202
Nigar Qaracəmirli
SOCAR
https://orcid.org/0009-0008-8195-4629
nigar.garajamirli@gmail.com
Süni intellektlə yaradılmış media dövründə platforma idarəçiliyi,
Deepfake texnologiyaları və fakt yoxlama çətinlikləri
Xülasə
Bu məqalə dərin saxtalaşdırma texnologiyaları və alqoritmik manipulyasiya dövründə platforma idarəçiliyinin dəyişən mahiyyətini akademik baxımdan araşdırır. Məqalədə sosial media platformalarının dezinformasiya siyasətlərini necə tənzimlədiyi, faktların yoxlanılması və jurnalistikanın bu sahədə üzləşdiyi çağırışlar, Meta-nın üçüncü tərəf fakt-yoxlama tərəfdaşlıqlarını dayandırması və X platformasında “İcma Qeydləri” (Community Notes) kimi yeni idarəetmə mexanizmlərinin ictimai diskursa təsiri təhlil edilir. Həmçinin, UNESCO-nun süni intellekt üzrə tədris bələdçiləri, MediaSmarts-ın “Break the Fake” (“Saxtanı Aşkar Et”) proqramı və WITNESS-in “Prepare, Don’t Panic” (“Hazırlıq Et, Panikaya Qapılma”) təşəbbüsü kimi beynəlxalq çərçivələr inteqrasiya olunmaqla alqoritmik dezinformasiyaya qarşı etik və təhsil yönümlü yanaşmalar qiymətləndirilir. Məqsəd yalnız texniki və təhsil aspektlərini yox, həm də demokratik iştirakın genişləndirilməsi, alqoritmik qərəzin aradan qaldırılması və sosial məsuliyyət prizmasından platforma siyasətlərini obyektiv qiymətləndirməkdir. Tədqiqat süni media və dərin saxtalaşdırma texnologiyalarının texniki, siyasi, sosial və etik səpkidə çoxşaxəli təsirlərini öyrənir. Sosial media platformalarında fakt-yoxlama siyasətinin dəyişməsi, jurnalistlərə yönəlik onlayn hücumlar və istifadəçi istehsalı məzmunun idarəolunma təcrübələri demokratik iştirak prinsipləri üçün ciddi risklər meydana çıxarır. Meta-nın fakt-yoxlama tərəfdaşlıqlarını ləğv etməsi və X platformasında “İcma Qeydləri” proqramının tətbiqi dezinformasiyaya qarşı mübarizədə yeni yanaşmalar təqdim etsə də, bu mexanizmlərin bitərəfliyi və effektivliyi hələ də sual altındadır.
Açar sözlər: dərin saxtalaşdırma texnologiyaları, dezinformasiya siyasəti, fakt-yoxlama, platforma moderasiyası, İcma Qeydləri, media savadlılığı, alqoritmik qərəzlilik