Rəqəmsal texnologiyalar və süni intellekt əsasında xarici dilin müasir və innovativ tədris modelləri
Günay Mehrəliyeva 
Xülasə. Bu məqalədə rəqəmsal vasitələrin və süni intellektin xarici dil dərsində yaratdığı dəyişikliklər alətlərin siyahısı kimi deyil, pedaqoji seçim problemi kimi nəzərdən keçirilir. Araşdırma 2020–2025-ci illərdə dərc edilmiş 18 elmi və institusional mənbənin məqsədyönlü inteqrativ icmalına əsaslanır. Mənbələr texnologiyanın növü, hədəflənən dil bacarığı, müəllim müdaxiləsi, fərdiləşdirmə, öyrənən müstəqilliyi, nəticənin ölçülməsi və risklər üzrə tutuşdurulmuşdur. Müqayisə göstərir ki, müsbət nəticə alətin yeniliyindən deyil, onun tapşırığa, mərhələli rəyə və sonrakı müstəqil fəaliyyətə necə bağlanmasından asılıdır. Yazı və leksika üzrə nəticələr nisbətən ardıcıl olsa da, dinləmə və uzunmüddətli şifahi inkişaf haqqında məlumat hələ məhduddur. Virtual reallıq (VR) situativ və praqmatik məşqi zənginləşdirir, lakin qısamüddətli təcrübə dayanıqlı dil inkişafını sübut etmir. İcmal əsasında müəllim çərçivəsi, adaptiv tapşırıq, dialoq və rəy, multimodal fəaliyyət və müstəqil transferdən ibarət beşkomponentli model irəli sürülür. Modeldə Sİ pedaqoji qərarın sahibi deyil, müəllimin qərar imkanlarını genişləndirən vasitədir. Təklif olunan bu model müasir rəqəmsal mühitdə tədrisin səmərəliliyini artıraraq, texnologiyanın imkanlarını ənənəvi pedaqoji prinsiplərlə uğurla əlaqələndirir.
Açar sözlər: rəqəmsal texnologiyalar, süni intellect, xarici dil tədrisi, generativ süni intellect, ChatGPT, mobil öyrənmə, virtual reallıq, fərdiləşdirilmiş təlim