Rəqəmsal iqtisadiyyatda pulun yaradılması mexanizmləri: endogen pul nəzəriyyəsi və rəqəmsal valyuta sistemlərinin nəzəri təhlili
Günay Musayeva 
Xülasə: Kriptovalyutaların və Mərkəzi Bank Rəqəmsal Valyutalarının sürətli inkişafı pulun emissiyası mexanizmi və ənənəvi monetar nəzəriyyələrin aktuallığı ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirmişdir. Bu tədqiqat rəqəmsal dövrdə pul yaradılmasını endogen pul nəzəriyyəsi, Pulun Kəmiyyət Nəzəriyyəsi və yeni formalaşan rəqəmsal valyuta sistemləri prizmasından araşdırır. Nəticələr göstərir ki, kommersiya banklarının kredit fəaliyyəti pul yaradılmasının əsas mexanizmi olaraq qalmaqda davam etsə də, rəqəmsal valyutalar ənənəvi bank sisteminə paralel fəaliyyət göstərən əlavə pul yaradılması kanalları formalaşdırır. Bu transformasiyanı izah etmək məqsədilə tədqiqatda suveren pul, kredit əsaslı pul və mərkəzsizləşdirilmiş rəqəmsal puldan ibarət olan Pul Yaradılmasının Üçsəviyyəli Modeli təklif olunur. Təhlil göstərir ki, gələcək monetar sistemlər Mərkəzi Bank Rəqəmsal Valyutalarının, kriptovalyutaların, kommersiya bankı pullarının və mərkəzi bank pullarının birgə mövcud olduğu hibrid arxitekturaya doğru inkişaf edəcəkdir. Tədqiqat endogen pul nəzəriyyəsinin rəqəmsal valyuta mühitinə uyğunlaşdırılması və müasir pul yaradılması mexanizmlərinin daha geniş nəzəri çərçivədə izah edilməsi baxımından mövcud ədəbiyyata töhfə verir.
Açar sözlər: Endogen pul nəzəriyyəsi; rəqəmsal valyutalar; mərkəzi bank rəqəmsal valyutası; kriptovalyutalar; monetar suverenlik; pulun kəmiyyət nəzəriyyəsi