DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/61/54-60
Naxçıvanda musiqi mədəniyyətinin inkişafı və Səidə Məmmədovanın yaradıcılıq fəaliyyəti
Zemfira Babayeva 
Xülasə. Bu məqalə Naxçıvan Muxtar Respublikasında musiqi mədəniyyətinin qədim tarixi köklərindən başlayaraq müasir professional inkişafına qədərki yolunu və bu prosesdə görkəmli bəstəkar, pedaqoq, dirijor və təşkilatçı Səidə Məmmədovanın əvəzsiz rolunu təhlil edir. Tədqiqatda Azərbaycanın ayrılmaz parçası olan Naxçıvanın musiqi ənənələri – Qobustan qayaüstü təsvirləri, Gəmiqaya abidələri, “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanlarındakı musiqi motivləri, orta əsrlərdə Səfiəddin Urməvi və Əbdülqadir Marağayi kimi nəzəriyyəçilərin irsi, dərviş və sufi musiqi ənənələri işıqlandırılır. XX əsrdə Üzeyir Hacıbəyov məktəbinin təsiri ilə peşəkar musiqi təhsilinin yaranması, 1912-ci ildən etibarən opera tamaşalarının Naxçıvanda səhnəyə qoyulması və 1937-ci ildə ilk musiqi məktəbinin açılması kimi tarixi hadisələr təhlil olunur. Məqalədə Səidə Məmmədovanın 1942-ci ildə Naxçıvanda anadan olması, Bakı Musiqi Texnikumunda xor-dirijorluq təhsili, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Cahangir Cahangirovun sinfində oxuması, Bakıda uşaq xor kollektivlərinin yaradılması, 1969-cu ildə Naxçıvana qayıdaraq 1 nömrəli musiqi məktəbində pedaqoji fəaliyyəti, “Naxçıvan” xalq çalğı alətləri ansamblının təşkili, şəxsi vəsaitlə alətlərin alınması, Naxçıvan Musiqi Kollecinin direktoru (1975-1983) və Naxçıvan Dövlət Universitetinin Fortepiano kafedrasının müdiri (1996-cı ildən) kimi fəaliyyəti ətraflı təqdim edilir. Onun “Naxçıvanam”, “Sevirəm yurdumu”, “Ürəyimdəsən”, “Nigarım mənim”, “Görüş”, “O kaman səsi” kimi mahnılarının vətənpərvərlik, lirika və milli ruhu tərənnüm etdiyi göstərilir. Yeni əlavə olunan mövzular sırasında Naxçıvanda aşıq yaradıcılığı ənənələri və onların professional musiqiyə təsiri, Ərtoğrul Cavidin musiqi irsi və kamança ənənəsi, ali musiqi təhsilinin inkişafı, qadın musiqiçilərin regional mədəniyyətdəki rolu və folklor-professional sintezinin müasir əhəmiyyəti yer alır. Nəticədə Səidə Məmmədovanın fəaliyyəti Naxçıvan musiqi mədəniyyətinin professional səviyyəyə yüksəlməsində, yüzlərlə gənc musiqiçinin yetişməsində və milli-mənəvi dəyərlərin qorunub saxlanmasında fundamental töhfə kimi qiymətləndirilir. Bu irs Azərbaycan musiqi tarixində daim yaşayacaqdır.
Açar sözlər: Bəstəkar, Naxçıvan musiqi mədəniyyəti, peşəkar musiqi təhsili, aşıq yaradıcılığı, fortepiano, xor dirijorluğu, mədəni irs, ali musiqi təhsili, qadın musiqiçilər