DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/54/14-25
Afət Məmmədova
Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti
iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0000-0002-7169-3081
afat.mammadova@azmiu.edu.az
Həbib İbrahimli
Milan Politexnik Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0007-2133-181X
habib.ibrahimli@mail.polimi.it
Müqəddəs Sofiya kafedralının bərpası zamanı diaqnostik
tədqiqatlar və struktur təhlili
Xülasə
Tarixi memarlıq şah əsəri olan Ayasofya Türkiyənin İstanbul şəhərində indiyə qədər tikilmiş ən təsirli tikililərdən biri kimi dayanır. Katedral on beş əsr ərzində dəfələrlə zəlzələ və yanğınlara məruz qalıb və bu da genişmiqyaslı yenidənqurma işləri tələb edən qismən binaların çökməsinə səbəb olub. Bina strukturunun hazırkı vəziyyəti müasir konservasiya işləri üçün onun faktiki vəziyyəti haqqında ətraflı məlumata ehtiyac duyur.
Tədqiqat Ayasofyanın hazırkı vəziyyətini müəyyən etmək üçün həndəsi tədqiqat və çat xəritələşdirmə, dağıdıcı olmayan sınaq, yerə nüfuz edən radar və ultrasəs sınaqları, termoqrafiya, struktur monitorinqi və laboratoriya material təhlili daxil olmaqla müxtəlif diaqnostik metodları birləşdirir. Günbəzdə davam edən şaquli və halqavari çatlar var, dayaq sütunlarında isə qeyri-bərabər çəki paylanması əlamətləri müşahidə olunur və tikinti materialları Bizans dövründə istifadə edilən materiallarla eynidir. Bina sabitlik göstərir, lakin zəlzələlər və davam edən çürümə riskləri ilə üzləşir. Təklif olunan konservasiya planına bu mədəni xəzinəni gələcək nəsillər üçün qorumaq məqsədilə qoruyucu tədbirlər, planlaşdırılmış texniki xidmət yoxlamaları və davamlı müşahidə daxildir.
Açar sözlər: Ayasofya, bərpa, struktur təhlili, konservasiya, günbəz, diaqnostik tədqiqatlar, ətraf mühit, seysmik aktivlik, dağıdıcı olmayan sınaq metodu