Liderlik paradiqmalarının təkamülü
Nərmin Ələsgərova 
Xülasə. Bu tədqiqat liderlik fenomeninin XIX əsrin sonlarından başlayaraq müasir dövrə qədər keçdiyi çoxşaxəli elmi təkamül yolunu sistemli şəkildə təhlil edir. Araşdırma göstərir ki, ilkin mərhələdə dominant mövqe tutan "Xüsusiyyətlər nəzəriyyəsi" liderliyi əsasən fərdin anadangəlmə genetik, psixoloji və fiziki xüsusiyyətlərinin nəticəsi kimi izah etmiş və bu kontekstdə "fitri istedad" amilini həlledici faktor kimi ön plana çıxarmışdır. Lakin zaman keçdikcə bu yanaşmanın məhdudiyyətləri üzə çıxmış və XX əsrin ortalarından etibarən formalaşan "Davranış nəzəriyyələri" liderliyə yeni baxış bucağı gətirmişdir. Bu nəzəriyyələr liderliyin öyrənilə və inkişaf etdirilə bilən peşəkar bacarıq olduğunu əsaslandıraraq, lider davranışlarını konkret idarəetmə modelləri çərçivəsində – xüsusilə işəyönümlü və insanyönümlü yanaşmalar əsasında – sistemləşdirmişdir.
Daha sonrakı mərhələdə meydana çıxan "Situativ nəzəriyyələr" isə liderlik anlayışını daha da dərinləşdirərək, vahid və universal liderlik üslubunun mövcudluğunu inkar etmişdir. Bu yanaşmaya görə, liderliyin effektivliyi konkret situasiyadan, təşkilati mühitdən, xarici amillərdən və komandanın hazırlıq, motivasiya və inkişaf səviyyəsindən birbaşa asılıdır. Beləliklə, tədqiqat nəticəsində müəyyən edilir ki, müasir dövrdə liderlik sabit xüsusiyyətlər toplusu deyil, dəyişkən şərtlərə uyğunlaşma bacarığı, strateji düşüncə və intellektual çevikliyin dinamik sintezidir.
Açar sözlər: liderlik nəzəriyyələri, xüsusiyyətlər paradiqması, davranış modelləri, situativ liderlik, idarəetmə şəbəkəsi, strateji adaptasiya