Diplomatiyanın iki səsi: Fransa-Osmanlı ittifaqı dövründə Osmanlı və Fransa yazışmalarının müqayisəli təhlili
(1553–1560)
Kəsra Mohebbi Moghadam Somesaraee 
Xülasə. Bu məqalə 1553–1560-cı illər arasında Franko–Osmanlı ittifaqının məktublaşmalarda necə təsvir olunduğunu müqayisəli şəkildə araşdırır. Tədqiq olunan iki məktub toplusu Osmanlı baxış bucağından Franko–Osmanlı ittifaqının tarixi hekayəsini əks etdirən Firidun Əhməd Bəyin “Münşeat üs-Səlatin” əsəri və fransız baxış bucağından Ernest Şarrierenin “Fransanın Levantda diplomatik danışıqları” əsəridir. Məqalənin məqsədi bu iki tarixi mənbəni müəyyən bir dövrə dair iki “milli” baxış kimi tədqiq etmək deyildir. Əksinə, hər iki mənbə paralel şəkildə araşdırılır. Onlar nəzərdən keçirilən dövrün diplomatik tarixinin vahid bir tarixi rəvayətinin iki hissəsi kimi və ya bərabər dəyərə malik iki tarixi rəvayət kimi oxuna bilər; birlikdə isə XVI əsrdə Osmanlı İmperiyası ilə Fransa arasındakı münasibətlərin tam və dəqiq mənzərəsini təqdim edirlər. Məqalə xüsusilə hər iki məktub toplusunda dörd mövzunun necə təqdim olunduğuna diqqət yetirir: dostluq, hərbi əməkdaşlıq, toplanmış kəşfiyyat məlumatları və ötürülmüş kəşfiyyat məlumatları. Bundan əlavə, tədqiqat hər iki mənbədə əks olunan danışıqlar dilini və ittifaq dilini də təhlil edir. Ən başlıcası isə, araşdırma Münşeʾâtü's-Selâtîn əsərinin unikal tarixi dəyərini ortaya qoyur; belə ki, bu əsər qarşı tərəfin dilində yazılmış demək olar ki, tam məktub toplusu ilə tamamlanan yeganə mövcud Osmanlı diplomatik yazışmalar məcmuəsidir.
Açar sözlər: Franko–Osmanlı İttifaqı, Münşeat üs-Səlatin, Osmanlı diplomatiyası, Fransa diplomatiyası, diplomatik yazışmalar, XVI əsr