DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/118/120-126
Mahirə Əmirova
Azərbaycan Tibb Universiteti
biologiya üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0000-0001-5598-6995
gerayelmira@gmail.com
Ellada Hüseynova
Azərbaycan Tibb Universiteti
biologiya üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0009-0003-8833-2770
ellada.huseyn@mail.ru
Əli Əliyev
Azərbaycan Tibb Universiteti
biologiya üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0009-0005-5717-1542
aiyev.ali@bax.az
Elşad Novruzov
Azərbaycan Tibb Universiteti
biologiya üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0009-0000-4182-1559
enovruzov2@amu.edu.az
Coca-cola, Pepsi-cola, enerji içkiləri, tünd şokolad
bədəndə qalıcı fəsad yaradır
Xülasə
Məqalədə qəhvənin insan orqanizminə hərtərəfli təsirini müəyyən etmək üçün son illərdə aparılan elmi araşdırmalar haqqında məlumatlar yer alır. Tərkibində kofein olan içkilər, o cümlədən qəhvə, ən çox istehlak edilən içkilərin sırasında yer alır, ona görə də onun istehlakının arzuolunmaz nəticələrinin qarşısını almaq üçün tərkibindəki maddələrin orqanizmə təsiri haqqında bilikləri genişləndirmək aktuallığını itirməyib. Beləliklə kofeinli içkilərin təkcə müsbət təsiri deyil, həm də mənfi cəhətləri haqqında bilik əldə etmək yerinə düşər. Qəhvənin antioksidant tərkibi və metabolizmə potensial təsirinin faydaları kimi tanınmış xüsusiyyətləri məlumdur. Lakin kofenin həddindən artıq istifadəsi zamanı yaranan fəsadlar, o cümlədən ürək-damar sisteminə mənfi təsiri və yuxu pozğunluqları kimi arzuolunmaz təsirləri ilə bağlı onun istifadəsini məhdudlaşdırmağın sağlamlığa müsbət təsiri çoxuna məlum deyil. Son onilliklərdə əlavə olaraq məlum olmuşdur ki, tərkibində kofein olan içkilər reflüksə səbəb olaraq, bu simptomu olan xəstələrin vəziyyətini ağırlaşdırıb, mədə-bağırsaq traktının ciddi xəstəliklərinə yol aça bilər. Kofeinlə zəngin içki və qidalar (kofe, şokolad, çox tünd çay) hipertoniya, aritmiya, ürək-damar xəstəlikləri, 2-ci tip şəkərli diabet, sirroz, qaraciyər xərçəngi, piylənmə və abstinensiya sindromu/asılılıq simptomlara gətirib çıxara bilər. Son nəşrlər mütəmadi kofe istifadə edən şəxslərdə psixoloji reaktivliyin və koqnitiv qabiliyyətin də azaldığını, eləcə də yuxusuzluğa dözümlülüyün zəiflədiyini göstərmişdir. Ədəbiyyatda verilmiş son illərin araşdırılmaları həkimləri xəstənin kofe ilə zəngin qidalardan həddindən artıq istifadə edib etmədiyini müəyyənləşdirməyə təşviq edir. Xəstədə kofe/kofeinli maddələrdən artıq istifadə halı mövcud olarsa, həkim xəstəni xəbərdar etməlidir ki, bu onun vəziyyətinin ağırlaşmasına səbəb olub, kofeinli içkilərdən asılılıq yarada bilər.
Açar sözlər: aritmiya, abstinensiya, hipertoniya, kofein, 2-ci tip şəkərli diabet, qastro-ezofaqal reflüks, ürək-damar xəstəlikləri, Ca2+ malabsorbsiyası, xərçəng, allergiya