DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/59/39-46
Əli Məmmədzadə
İstanbul Universiteti, Türkiyə
fəlsəfə doktoru namizədi
a.mammadzada@ogr.iu.edu.tr
https://orcid.org/0009-0005-5097-0448
Cənubi Qafqazda əsas enerji mərkəzi kimi Azərbaycanın rolu:
Traceca çərçivəsində geosiyasi təsirlər və davamlı inkişaf perspektivləri
Xülasə
Azərbaycan Sovet İttifaqının periferik bölgəsi idi; lakin Soyuq Müharibənin bitməsindən bəri Azərbaycan həm Xəzər dənizi hövzəsinin, həm də qlobal bazarın enerji təchizatı zəncirinin ayrılmaz hissəsinə çevrilməklə əsas qlobal enerji oyunçusuna çevrilə bilmişdir. Enerji ehtiyatları və coğrafi mövqeyi sayəsində Azərbaycan Avropa və Mərkəzi Asiyadan enerji daşınması və Avropadan Mərkəzi Asiya vasitəsilə Asiyaya enerji daşınması üçün mövcud ənənəvi marşrutları aşan boru kəmərləri və multimodal nəqliyyat dəhlizləri tikməklə enerji daşınması üçün bir neçə yeni metod hazırlamışdır. Bu məqalədə Azərbaycanın enerji təchizatı və nəqliyyat mərkəzindən keçidinin regional geosiyasətə, o cümlədən beynəlxalq iqlim dəyişikliyi öhdəlikləri işığında bu yeni rolun davamlılığına necə təsir etdiyi müzakirə olunur. Bu nəticə TRACECA, Cənub Qaz Dəhlizinin inkişafını araşdırır.
Məqalədə həmçinin Azərbaycanın genişmiqyaslı günəş və külək enerjisi layihələri kimi bərpa olunan enerjini dəstəkləyən yeni siyasətləri qəbul etməsi araşdırılacaq; ölkə müxtəlif istixana qazlarının azaldılması hədəfləri müəyyən edib və ölkənin məqsədlərinin davamlı inkişafa uyğun olub-olmadığını müəyyən etmək üçün yaşıl enerji nəqliyyat dəhlizləri yaradıb. Tədqiqat nəticəsində məlum olur ki, karbohidrogen ehtiyatlarının işlənməsi yolu ilə Azərbaycan digər ölkələrlə diplomatik münasibətlər qura və saxlaya, investisiya cəlb edə bilsə də, Azərbaycan iki əsas çətinliklə mübarizə aparır: iqtisadiyyatını şaxələndirmək və enerji sektorunda karbon emissiyalarını azaltmağa başlamaq zərurəti.
Açar sözlər: Azərbaycan, enerji qovşağı, TRACECA, Orta dəhliz, geosiyasət, davamlı inkişaf, bərpa olunan enerji