DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/59/26-30
Ləman Əliyeva
Bakı Dövlət Universiteti
tarix üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0009-0003-3249-5546
aliyevalaman09@gmail.com
Birinci Dünya Müharibəsi ərəfəsində və dövründə siyasi vəziyyət və Ser Mark Sayksın Britaniyanın Yaxın Şərq siyasətini yenidən formalaşdıran rolu
Xülasə
Birinci Dünya Müharibəsi başlamazdan əvvəl dünya siyasətinin formalaşmasında iki güclü ittifaq üstünlük təşkil edirdi: Üçlü Antanta və Üçlər İttifaqı. Birinci Dünya Müharibəsinin başlaması 1914-cü ilin avqustuna təsadüf etsə də, həmin ilin noyabr ayında Osmanlı Sultanının Antantaya qarşı cihad elan etməsi gedişata böyük təsir göstərdi. Yaxın Şərqdəki siyasi vəziyyətin dəyişməsi Böyük Dövlətlər, o cümlədən İmperiya Yolunun və neft ehtiyatlarının təhlükəsizliyindən ehtiyat edən Böyük Britaniya üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Böyük Britaniya dərhal Yaxın Şərq siyasətində yeni strategiyalar axtarmağa başladı. De Bunsen Komitəsinin yaradılması, ingilis dövlət xadimi Ser Mark Sayksın “Yaxın Şərqi yenidən quran şəxs” kimi formalaşmasında ilk addım oldu. Yaxın Şərq və Osmanlı İmperiyası haqqında geniş biliyi ilə Mark Sayks qısa müddətdə Böyük Britaniyanın xarici siyasətinin formalaşmasında özünəməxsus yer qazandı. Onun karyerasında yerinə yetirdiyi ən əhəmiyyətli vəzifə isə Sayks-Pikot müqaviləsinin bağlanması idi.
Açar sözlər: Böyük Britaniya, Fransa, Birinci Dünya Müharibəsi, Ser Mark Sayks, Sayks-Pikot müqaviləsi